Depremden Sonra Değil, Deprem Olmadan Önce Öğrenin

Bir fabrikanın ayakta kalması, yalnızca binanın sağlam görünmesine bağlı değildir. Deprem sırasında önemli olan, yapının deprem kuvvetlerine karşı nasıl davrandığıdır.

Dışarıdan yeni boyanmış, çatlağı olmayan veya yıllardır sorunsuz kullanılan bir fabrika binası, deprem açısından güvenli olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde eski görünen bir bina da mutlaka riskli değildir.

“Fabrikamız depreme dayanıklı mı?” sorusunun doğru cevabı yalnızca bina performans analizi ile verilebilir.

Neden Fabrika Binaları Daha Kritik?

Fabrikalar, yalnızca çalışanların bulunduğu yapılar değildir. Aynı zamanda üretim hatları, ağır makineler, yüksek raf sistemleri, stok alanları ve kritik ekipmanları barındırır.

Olası bir depremde;

• Çalışanların can güvenliği tehlikeye girebilir.
• Üretim tamamen durabilir.
• Makinelerde büyük hasarlar oluşabilir.
• Siparişler zamanında teslim edilemeyebilir.
• Müşteri kaybı yaşanabilir.
• Uzun süreli ekonomik zararlar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle fabrika binalarında deprem güvenliği, sadece yapı güvenliği değil aynı zamanda iş sürekliliği konusudur.

Binanın Sağlam Görünmesi Güvenli Olduğu Anlamına Gelmez

En sık karşılaşılan yanlış inanışlardan biri şudur:

“Binamızda hiçbir çatlak yok, demek ki sağlam.”

Oysa deprem performansını belirleyen birçok unsur gözle görülemez.

Örneğin;

• Beton dayanımı yetersiz olabilir.
• Donatı detayları güncel yönetmeliklere uygun olmayabilir.
• Kolon ve kirişlerde projeye aykırı değişiklikler yapılmış olabilir.
• Yapı tasarımı güncel deprem yönetmeliklerinden önce yapılmış olabilir.
• Taşıyıcı sistemde zamanla oluşan bozulmalar gözle fark edilmeyebilir.

Bu nedenle yalnızca görsel incelemelerle güvenli veya güvensiz kararı vermek mümkün değildir.

Fabrikanızın Deprem Güvenliği Nasıl Belirlenir?

Bir fabrikanın deprem performansı, kapsamlı mühendislik çalışmaları sonucunda değerlendirilir.

Bu süreçte genellikle;

• Mimari ve statik projeler incelenir.
• Yapının taşıyıcı sistemi yerinde değerlendirilir.
• Beton dayanımı laboratuvar testleriyle belirlenir.
• Donatı bilgileri tespit edilir.
• Gerektiğinde zemin verileri değerlendirilir.
• Yapının üç boyutlu bilgisayar modeli oluşturulur.
• Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) esas alınarak analizler gerçekleştirilir.

Elde edilen sonuçlar doğrultusunda yapının deprem davranışı bilimsel olarak değerlendirilir.

Hangi Fabrikalar Performans Analizi Yaptırmalıdır?

Performans analizi özellikle şu durumlarda önem taşır:

• 1999 yılı öncesinde inşa edilmiş fabrikalar,
• Eski deprem yönetmeliklerine göre projelendirilmiş yapılar,
• Ağır makine yüklerinin bulunduğu tesisler,
• Sonradan ilave kat veya genişletme yapılan binalar,
• Taşıyıcı sisteminde değişiklik yapılan yapılar,
• Satın alınması veya kiralanması planlanan sanayi yapıları,
• Üretimin kesintisiz devam etmesinin kritik olduğu tesisler.

Ancak yalnızca bu yapılar değil, deprem riski taşıyan bölgelerde bulunan tüm fabrikalar için yapının mevcut durumunun değerlendirilmesi faydalı olabilir.

Deprem Güvenliği Sadece Bina ile Sınırlı Değildir

Bir fabrikanın deprem dayanıklılığı değerlendirilirken yalnızca kolon ve kirişler dikkate alınmaz.

Ayrıca;

• Ağır üretim makinelerinin sabitlenmesi,
• Raf sistemlerinin güvenliği,
• Kimyasal depolama alanları,
• Yangın söndürme sistemleri,
• Acil çıkış yolları,
• Elektrik ve mekanik tesisatlar,
• Acil durum planları

gibi unsurlar da iş sürekliliği açısından önem taşır.

Performans Analizi Üretimi Durdurur mu?

Bu soru, fabrika yöneticilerinin en çok merak ettiği konulardan biridir.

Performans analizi sürecindeki saha çalışmaları, doğru planlama yapıldığında çoğu zaman üretim süreçleriyle koordineli şekilde yürütülebilir. Yapılacak işlemlerin kapsamı, fabrikanın çalışma düzenine göre planlanır ve mümkün olduğunca operasyon üzerindeki etkisi azaltılır.

Her tesisin çalışma koşulları farklı olduğundan, süreç öncesinde ayrıntılı planlama yapılması önemlidir.

Performans Analizi Sonucu Risk Tespit Edilirse Ne Olur?

Risk tespit edilmesi, binanın hemen boşaltılacağı anlamına gelmez.

Öncelikle analiz sonuçları uzman mühendisler tarafından değerlendirilir.

Buna göre;

• Yapının mevcut performans seviyesi belirlenir.
• Riskin kaynağı tespit edilir.
• Gerekli görülmesi halinde güçlendirme seçenekleri değerlendirilir.
• İşletmeye uygun teknik çözüm önerileri hazırlanır.

Her yapı kendine özgü olduğundan, uygulanacak yöntem analiz sonuçlarına göre belirlenir.

İş Sürekliliği Açısından Büyük Avantaj Sağlar

Deprem sonrasında üretimin haftalarca veya aylarca durması;

• müşteri kaybına,
• sözleşme cezalarına,
• gelir kayıplarına,
• tedarik zincirinin bozulmasına,
• itibar kaybına

neden olabilir.

Bu nedenle bina performans analizi, yalnızca deprem güvenliği için değil, işletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi açısından da önemli bir risk yönetimi aracıdır.

Bir fabrikanın depreme dayanıklı olup olmadığını dış görünüşüne bakarak anlamak mümkün değildir.

Bu sorunun güvenilir cevabı; yerinde incelemeler, laboratuvar testleri ve mühendislik hesaplarına dayanan bina performans analizi ile verilebilir.

Deprem olmadan önce yapının performansını değerlendirmek; çalışanların güvenliğini korumak, üretim sürekliliğini sağlamak ve olası ekonomik kayıpları azaltmak açısından önemli bir yatırımdır.

ONOVA Afet ve Risk Akademisi

ONOVA Afet ve Risk Akademisi olarak; fabrikalar, üretim tesisleri, organize sanayi bölgelerindeki yapılar ve diğer ticari binalar için bina performans analizlerini ilgili yönetmelikler doğrultusunda gerçekleştiriyoruz. Saha incelemeleri, laboratuvar testleri ve mühendislik analizleriyle yapınızın deprem güvenliğini bilimsel veriler ışığında değerlendiriyor, risklerinizi önceden görmenize ve doğru kararlar almanıza yardımcı oluyoruz. Çünkü üretimin sürekliliği, güvenli bir yapı ile başlar.