Deprem güvenliği söz konusu olduğunda bina performans analizi, yapının taşıyıcı sistemini bilimsel yöntemlerle değerlendiren en önemli mühendislik çalışmalarından biridir. Ancak bu süreçte bina sahiplerinin en sık sorduğu sorulardan biri şudur:

“Karot almak binaya zarar verir mi?”

Kısa cevap şudur:

Doğru yöntemlerle ve mühendislik kurallarına uygun şekilde alınan karot numuneleri, binanın taşıyıcı güvenliğini tehlikeye atmaz.

Peki neden? Gelin birlikte inceleyelim.

Karot Nedir?

Karot, mevcut betonarme yapıdan özel karot makineleri kullanılarak silindirik beton numunesi alınması işlemidir.

Bu numuneler, yetkili laboratuvarlarda basınç dayanımı testine tabi tutulur ve betonun gerçek dayanımı belirlenir.

Çünkü beton dayanımı yalnızca gözle incelenerek veya çekicin (Schmidt çekici) verdiği sonuçlarla kesin olarak belirlenemez. Gerçek dayanımı ortaya koyan en güvenilir yöntem laboratuvar ortamında test edilen karot numunesidir.

Neden Karot Alınır?

Bina performans analizinde yapılan hesaplamaların doğru olabilmesi için beton dayanımının bilinmesi gerekir.

Karot alınmadan yapılan hesaplamalarda beton dayanımı varsayımlar üzerinden belirlenebilir. Bu durum analiz sonuçlarının güvenilirliğini azaltabilir.

Bu nedenle, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018) ve ilgili standartlar doğrultusunda gerekli görülen yapılarda beton dayanımının karot numuneleri ile belirlenmesi esastır.

Karot Almak Binayı Zayıflatır mı?

Bu konu kamuoyunda en fazla yanlış bilinen konulardan biridir.

Tek başına birkaç adet karot alınması, doğru planlandığında binanın taşıyıcı sistemini tehlikeye sokmaz.

Bunun nedeni şudur:

• Karot sayısı mühendislik hesaplarına göre belirlenir.
• Numuneler rastgele alınmaz.
• Kolon ve perdelerin kritik bölgelerinden kaçınılır.
• Aynı elemandan gereğinden fazla numune alınmaz.
• Numune alındıktan sonra boşluklar yüksek dayanımlı tamir harçları ile doldurulur.
• İşlem uzman ekipler tarafından kontrollü şekilde gerçekleştirilir.

Bu nedenle doğru uygulanan karot işlemi, binanın deprem güvenliğini olumsuz etkileyecek bir müdahale değildir.

Asıl Risk Karot Almak Değil, Bilgisiz Müdahaledir

Karot işlemi uzman olmayan kişiler tarafından yapılırsa veya mühendislik kurallarına uyulmazsa taşıyıcı elemanlarda gereksiz hasarlar oluşabilir.

Örneğin;

• Kolonun birleşim bölgelerinden numune alınması,
• Donatıların kesilmesi,
• Gereğinden fazla karot alınması,
• Numune yerlerinin uygun şekilde onarılmaması,

yapıya zarar verebilir.

Bu nedenle karot işlemi mutlaka deneyimli mühendisler tarafından planlanmalı ve yetkin ekipler tarafından uygulanmalıdır.

Karot Alınan Yerler Nasıl Onarılır?

Karot numunesi alındıktan sonra oluşan boşluk açık bırakılmaz.

Boşluk;

• yüksek dayanımlı,
• büzülme yapmayan,
• tamir amaçlı özel çimento esaslı harçlarla

uygun tekniklere göre doldurulur.

Böylece taşıyıcı elemanın bütünlüğü yeniden sağlanır.

Karot Sayısı Ne Kadar Olmalıdır?

Her bina için tek bir sayı vermek doğru değildir.

Karot sayısı;

• bina büyüklüğüne,
• kat sayısına,
• taşıyıcı sistemine,
• betonun farklı dönemlerde dökülmüş olma ihtimaline,
• yönetmelik hükümlerine

göre mühendis tarafından belirlenir.

Az sayıda karot almak analizin güvenilirliğini azaltabilir; gereğinden fazla karot almak ise gereksiz müdahaleye neden olabilir. Bu nedenle doğru dengeyi mühendislik hesapları belirler.

Karot Almadan Performans Analizi Yapılabilir mi?

Bazı özel durumlarda mevcut proje kayıtları, önceki laboratuvar verileri veya yönetmelikte tanımlanan sınırlı koşullar değerlendirilerek farklı yöntemler uygulanabilir.

Ancak birçok mevcut betonarme yapıda beton dayanımının güvenilir şekilde belirlenebilmesi için karot numunesi alınması tercih edilir. Yapılacak çalışmanın kapsamı ve yöntemi, ilgili yönetmelikler ile mühendislik değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

En Büyük Risk Analiz Yaptırmamak

Bazı bina sahipleri “Kolondan karot alınırsa bina zarar görür.” endişesiyle performans analizini erteleyebiliyor.

Oysa asıl risk, beton dayanımını ve taşıyıcı sistemin durumunu hiç bilmeden binayı kullanmaya devam etmektir.

Deprem güvenliği tahminlerle değil, mühendislik hesapları ve laboratuvar verileriyle belirlenir.

Karot almak, doğru planlandığında ve uzman ekipler tarafından uygulandığında bina performans analizinin en önemli ve en güvenilir aşamalarından biridir.

Bu işlem, yapıya zarar vermek için değil; yapının gerçek beton dayanımını belirleyerek olası deprem risklerini ortaya çıkarmak amacıyla yapılır.

Unutulmamalıdır ki küçük ve kontrollü bir numune alma işlemi, olası büyük bir depremde karşılaşılabilecek riskleri önceden tespit etmenizi sağlayabilir.

ONOVA Afet ve Risk Akademisi olarak bina performans analizi süreçlerini ilgili yönetmelikler doğrultusunda, mühendislik esaslarına uygun şekilde planlıyor; laboratuvar çalışmaları ve teknik değerlendirmelerle yapılarınızın deprem güvenliğini bilimsel veriler ışığında değerlendiriyoruz.